Οι άμεσες ενισχύσεις θα πρέπει να απευθύνονται μόνο σε πραγματικούς αγρότες, εστιάζοντας σε όσους δραστηριοποιούνται ενεργά σε αγροτικές εργασίες, στους νέους αγρότες, στις κατόχους μικρών και μεσαίων εκμεταλλεύσεων, και σε όσους βρίσκονται σε μειονεκτικές περιοχές ή με φυσικούς περιορισμούς.

 

Τα παραπάνω περιλαμβάνονται στα βασικά συμπεράσματα για το μέλλον των άμεσων ενισχύσεων, στα οποία κατέληξαν οι Υπουργοί Γεωργίας της Ε.Ε., κατά την διάρκεια συζήτησης για την Κοινή Αγροτική Πολιτική μετά το 2020, στα πλαίσια συνόδου του Συμβουλίου των Υπουργών Γεωργίας και Αλιείας την Καθαρά Δευτέρα 19 Φεβρουαρίου στις Βρυξέλλες.

 

Όπως αναφέρεται στα συνοπτικά πρακτικά της συνεδρίασης, η εν λόγω συζήτηση είχε την μορφή ανταλλαγής απόψεων, απαντώντας σε συγκεκριμένα ερωτήματα που έθεσε η Βουλγαρική Προεδρία του Συμβουλίου με βάση σχετική ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Το μέλλον των τροφίμων και της γεωργίας» που δόθηκε στην δημοσιότητα από τις 29 Νοεμβρίου 2017, όπου οι υπουργοί τόνισαν τη σημασία της διατήρησης των άμεσων ενισχύσεων, ζητώντας ταυτόχρονα βελτιώσεις στον σχεδιασμό και τη στοχοθέτηση τους κατά τρόπο που θα επιτρέπει την επίτευξη δικαιότερων και αποτελεσματικότερων αποτελεσμάτων για τους αγρότες σε ολόκληρη την ΕΕ.

 

Εκτός των προαναφερθέντων προτάσεων, πολλοί υπουργοί ζήτησαν να εξεταστούν θέματα όπως η αναδιανομή των ενισχύσεων και ύπαρξη ανωτάτου ορίου, τονίζοντας πως θα πρέπει να παραμείνουν σε εθελοντική βάση και στην διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών. Επίσης, η πλειοψηφία των υπουργών ζήτησε να υπάρξει ισότητα μεταξύ των κρατών μελών στην κατανομή των άμεσων ενισχύσεων.

 

Σχετικά με τις συνδεδεμένες ενισχύσεις, πολλοί υπουργοί τόνισαν τη σημασία της διατήρησής τους ως αποτελεσματικού εργαλείου για την υποστήριξη ευαίσθητων αγροτικών τομέων, ιδίως υπό το πρίσμα του διαρκούς ανοίγματος των διεθνών αγορών και τη σύναψη μιας σειράς συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών. Επίσης, ορισμένα κράτη μέλη υποστήριξαν την επέκταση των εθελοντικών συνδεδεμένων ενισχύσεων και σε άλλους τομείς, ενώ ορισμένες αντιπροσωπείες δήλωσαν ότι θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος στρέβλωσης του ανταγωνισμού.

Οι Υπουργοί τόνισαν τη συμβολή των αγροτών στην προστασία του περιβάλλοντος και τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Ζήτησαν μεγαλύτερη περιβαλλοντική φιλοδοξία της ΚΑΠ μέσω κοινών στόχων που θα καθοριστούν σε επίπεδο ΕΕ, χωρίς να υπονομεύονται οι ισότιμοι όροι ανταγωνισμού. Κατά τη γνώμη τους, οι γεωργοί πρέπει να λαμβάνουν τα κατάλληλα κίνητρα και να ανταμείβονται επαρκώς για την παροχή δημόσιων αγαθών. Όσον αφορά την προτεινόμενη νέα προϋπόθεση που θα συνδυάζει μέρος της πολλαπλής συμμόρφωσης και του «πρασινίσματος της ΚΑΠ», τα κράτη μέλη ζήτησαν την αναθεώρηση και τον εξορθολογισμό των σημερινών απαιτήσεων, ιδίως όσον αφορά το πρασίνισμα. Επίσης, τα κράτη μέλη ζήτησαν να παραμείνουν προαιρετικά τα περιβαλλοντικά και κλιματικά μέτρα που προβλέπονται στον δεύτερο πυλώνα. Τόνισαν επίσης τη συνέργεια και τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των παρεμβάσεων που χρηματοδοτούνται από τους δύο πυλώνες, αποφεύγοντας τις επικαλύψεις. Πολλοί υπουργοί υποστήριξαν, βάσει των μέχρι σήμερα αποτελεσμάτων, απλούστευση και μείωση του διοικητικού φόρτου. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτό, η πολυπλοκότητα της σημερινής «πράσινης αρχιτεκτονικής» της ΚΑΠ πρέπει να μειωθεί σημαντικά. Ταυτόχρονα, τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες πρέπει να απολαμβάνουν μεγαλύτερη ευελιξία στο σχεδιασμό μέτρων για την εξεύρεση εξατομικευμένων λύσεων ανάλογα με τις τοπικές ιδιαιτερότητες και ανάγκες.

 

Ο πυλώνας της αγροτικής ανάπτυξης

 

Όσον αφορά την αγροτική ανάπτυξη, οι υπουργοί τόνισαν την σημασία της στην ανάγκη διατήρησης ζωτικών και ανθεκτικών αγροτικών περιοχών, ιδίως με τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, την προώθηση της ανάπτυξης και την διευκόλυνση της ανανέωσης των γενεών στον γεωργικό τομέα.

 

Πολλοί υπουργοί τόνισαν ότι τα μέτρα αγροτικής ανάπτυξης θα πρέπει να στοχεύουν στη βελτίωση των συνθηκών των αγροτικών περιοχών στο σύνολό τους, καθιστώντας αυτές ελκυστικές και προσφέροντας περισσότερες ευκαιρίες στους νέους. Κατά την άποψή τους, ο συντονισμός και οι συνέργειες με άλλες πολιτικές της ΕΕ και άλλα διαρθρωτικά ταμεία είναι σημαντικές για την ολοκληρωμένη ανάπτυξη αυτών των περιοχών.

 

Οι περισσότεροι υπουργοί επεσήμαναν την πολυπλοκότητα των τρεχόντων προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης, ζητώντας απλούστερο προγραμματισμό στο μέλλον και έγκαιρη έγκριση των προτεινόμενων στρατηγικών σχεδίων της ΚΑΠ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι κανόνες της ΕΕ που σχετίζονται με την πολιτική αγροτικής ανάπτυξης πρέπει να απλουστευθούν και η σχετική νομοθεσία να εγκριθεί εγκαίρως ώστε να επιτρέψει στα κράτη μέλη να προετοιμάσουν χωρίς καθυστέρηση τα έγγραφα προγραμματισμού τους.

 

Πολλοί υπουργοί συμφώνησαν σχετικά με την κρίσιμη ανάγκη τόνωσης της ανανέωσης των γενεών στον γεωργικό τομέα με τη βελτίωση των υφιστάμενων μέσων που διατίθενται και στους δύο πυλώνες της ΚΑΠ και την ενίσχυση της συμπληρωματικότητάς τους με άλλα κοινοτικά και εθνικά μέτρα.

 

Σημειώνεται πως το μέλλον της ΚΑΠ συζητήθηκε από κοινού με δύο άλλα συναφή θέματα, την δήλωση του ομίλου των κρατών μελών Visegrád και της Κροατίας σχετικά με την ΚΑΠ μετά το 2020 και τη συμβολή των πολιτικών συνοχής και άλλων πολιτικών της ΕΕ στην αγροτική ανάπτυξη μετά το 2020.

 

Οι ελληνικές θέσεις

 

Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Βαγγέλης Αποστόλου στην παρέμβασή του στο Συμβούλιο Γεωργίας για την νέα ΚΑΠ, τοποθετούμενος στο πρώτο ερώτημα της Προεδρίας (Πως θα μπορούσε οι άμεσες ενισχύσεις να σχεδιαστούν και να στοχεύσουν στο μέλλον ώστε να διασφαλιστεί ένα πιο δίκαιο και πιο ουσιαστικό αποτέλεσμα για τους αγρότες της Ένωσης;), τόνισε τα εξής:
Απαντώντας στο πρώτο ερώτημά σας, για τις άμεσες ενισχύσεις, πρέπει να συνεχίσουν να παίζουν το ρόλο τους ως δίχτυ ασφαλείας του γεωργικού εισοδήματος, ενός εισοδήματος το οποίο υπολείπεται των άλλων επαγγελματικών τομέων και πολύ συχνά επηρεάζεται από διάφορους εξωγενείς παράγοντες, όπως η αστάθεια των τιμών, οι κρίσεις της αγοράς, τα ακραία καιρικά φαινόμενα ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής, οι αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, το υψηλό κόστος παραγωγής και άλλα.

 

Συμφωνούμε με την Επιτροπή για πιο δίκαιη και με καλύτερη στόχευση, κατανομή των ενισχύσεων αυτών, με τη διερεύνηση δυνατοτήτων όπως το υποχρεωτικό capping, οι φθίνουσες ενισχύσεις για τις μεγάλες εκμεταλλεύσεις, οι αναδιανεμητικές ενισχύσεις προς όφελος των μικρών και μεσαίων εκμεταλλεύσεων καθώς και των εκμεταλλεύσεων των ορεινών/μειονεκτικών/νησιωτικών περιοχών. Η αποτελεσματικότητα των άμεσων ενισχύσεων πρέπει να συνδεθεί, μεταξύ άλλων, με την επισιτιστική επάρκεια, την ανάπτυξη, την απασχόληση, την προστασία του περιβάλλοντος και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής καθώς και την ηλικιακή ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού. Η μέτρηση της αποτελεσματικότητας πρέπει να στηρίζεται σε απλούς και κυρίως εύκολα μετρήσιμους δείκτες.

Μας βρίσκει αντίθετους κάθε ιδέα συγχρηματοδότησης των άμεσων ενισχύσεων καθώς θεωρούμε ότι θα σηματοδοτήσει τάσεις επανεθνικοποίησης της ΚΑΠ και παράλληλα θα οδηγήσει σε αύξηση του εσωτερικού ανταγωνισμού στην ΕΕ. Διαφωνούμε επίσης με τις συζητήσεις για την εξωτερική σύγκλιση με αποκλειστικό κριτήριο την ανά εκτάριο ενίσχυση. Οι διαφορές που καταγράφονται μεταξύ των Κρατών-Μελών αντανακλούν τις διαφορετικές οικονομικές και γεωργικές συνθήκες τους.

Αναφορικά με το δεύτερο ερώτημα της Προεδρίας (Πως θα μπορούσε το καθεστώς των συνδεδεμένων ενισχύσεων να σχεδιαστούν ώστε να συμβάλουν στους στόχους της ΚΑΠ και στην ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία;), ο κ. Αποστόλου επισήμανε ότι οι συνδεδεμένες ενισχύσεις αποτελούν ένα ουσιαστικό εργαλείο στη διάθεση των κρατών μελών με το οποίο θα μπορούν να στηρίξουν τομείς στη βάση της εθνικής τους πολιτικής. Είναι αναγκαίο να συνεχιστεί με αποκλειστική ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και μετά το 2020, παρέχοντας τη μεγαλύτερη δυνατή ευελιξία στα Κ-Μ κατά την εφαρμογή του.

Στο 3ο ερώτημα της Προεδρίας, (Πώς και σε ποιο επίπεδο πρέπει να ρυθμίζονται τα περιβαλλοντικά μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί ο προτεινόμενος προσανατολισμός των αποτελεσμάτων και η συμβολή τους σε κοινούς περιβαλλοντικούς στόχους, διασφαλίζοντας παράλληλα ίσους όρους ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά και υψηλό επίπεδο περιβαλλοντικών φιλοδοξιών;) ο κ. Αποστόλου τόνισε ότι υποστηρίζουμε τον “πράσινο προσανατολισμό” της ΚΑΠ (πρασίνισμα), ωστόσο η μέχρι σήμερα εμπειρία κατέδειξε ότι απαιτείται περαιτέρω απλούστευση των κανόνων, προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η αποτελεσματικότητά του και να μειωθεί το άχθος που προκαλεί σε γεωργούς και εθνικές διοικήσεις. Θεωρούμε ότι ορθώς η ΚΑΠ έχει περιβαλλοντική διάσταση, η οποία της δίνει έναν επιπλέον λόγο νομιμοποίησης στην κοινωνία. Ωστόσο δεν θα πρέπει να λησμονούμε ότι η ΚΑΠ δεν αποτελεί περιβαλλοντική αλλά αγροτική πολιτική και ότι η γεωργία έχει ήδη αποδείξει τη θετική συμβολή της στο περιβάλλον και στην κλιματική αλλαγή. Πρέπει να θυμόμαστε ότι οι ίδιοι οι γεωργοί πληρώνουν το τίμημα αυτής της αλλαγής και πρέπει να εξετάσουμε όχι μόνο πώς θα το μετριάσουμε αλλά και πως θα τους εφοδιάσουμε με τα κατάλληλα εργαλεία για να συμβάλουν αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση του.

Τέλος, στο τελευταίο ερώτημα της Προεδρίας, (Πώς θα πρέπει να εκσυγχρονιστεί και να απλουστευθεί περαιτέρω η πολιτική αγροτικής ανάπτυξης ώστε να συμβάλει σε πιο βιώσιμες αγροτικές οικονομίες και θέσεις εργασίας και ανάπτυξη στις αγροτικές περιοχές;) ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων επισήμανε ότι πρέπει να συνεχίσει να διαδραματίζει το σημαντικό ρόλο της στην ενίσχυση της απασχόλησης και του κοινωνικο-οικονομικού ιστού της υπαίθρου. Η αγροτική ανάπτυξη είναι μια πολιτική με πολλαπλές παρεμβάσεις και έχει αποδείξει τη συμβολή της στη ζωτικότητα και βιωσιμότητα των αγροτικών περιοχών. Ωστόσο έχουν αναδειχθεί αδυναμίες που αφορούν στις εξαιρετικά χρονοβόρες διαδικασίες διαπραγμάτευσης και έγκρισης των προγραμμάτων, η πολυπλοκότητα και υπερβολική λεπτομέρεια τους, ενώ απουσιάζει η επαρκής ευελιξία, προκειμένου να διευκολύνονται αναθεωρήσεις αποφάσεων για αποτελεσματικότερη εφαρμογή. Αυτές οι αδυναμίες πρέπει να αντιμετωπιστούν στο νέο σχεδιασμό.

Οι νέες αλυσίδες προστιθέμενης αξίας, η ηλικιακή ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού, η διασφάλιση ποιοτικών υποδομών και υπηρεσιών στην ύπαιθρο, συνέργειες με άλλες πολιτικές θα βελτιώσουν την ευεργετική επίδραση της πολιτικής της αγροτικής ανάπτυξης στις αγροτικές περιοχές και θα ενισχυθεί περαιτέρω τόσο η απασχόληση όσο και η ανάπτυξη των περιοχών αυτών.