Η ελαιοκαλλιέργεια είναι διαχρονικά δεμένη με το παρελθόν ολόκληρης της Κρήτης. Η παρουσία της σ’ αυτό χάνεται στα βάθη του χρόνου. Συγκεκριμένα στην περιοχή της Σητείας η καλλιέργεια της ελιάς είναι η σημαντικότερη καλλιέργεια. Σ’ αυτό συνετέλεσε τόσο η μορφολογία του εδάφους όσο και η έντονη έλλειψη νερού. Υπάρχουν περίπου 2.500.000 περίπου ελαιόδεντρα που καλύπτουν έκταση 65.000 στρεμμάτων δηλαδή το 78% των δενδρωδών καλλιεργειών και το 32,5% της συνολικής γεωργικής γης. Η παραγωγή ελαιολάδου ανέρχεται ετησίως περίπου σε 9.000- 10.000 περίπου τόνους, είναι δε στο σύνολό του εξαιρετικά παρθένο με πολύ καλά φυσικοχημικά και οργανοληπτικά χαρακτηριστικά και για τους λόγους αυτούς έχει ήδη καταχωρισθεί ως προϊόν ΠΟΠ.

Το ελαιόλαδο ΠΟΠ Σητεία Λασιθίου Κρήτης παράγεται αποκλειστικά και μόνο από τους καρπούς της ποικιλίας “Κορωνεϊκη” από ελιές που βρίσκονται στην οριοθετημένη ζώνη και στις οποίες εφαρμόζεται σειρά καλλιεργητικών φροντίδων όπως λίπανση, κλάδεμα, άρδευση, προστασία από εχθρούς και ασθένειες, κλπ. που σε συνδυασμό με τις εδαφοκλιματικές ιδιαιτερότητες του τόπου  και την παράδοση αιώνων δίνουν ένα μοναδικό τελικό προϊόν. Πρόκειται για ένα ελαιόλαδο ξεχωριστό και ιδιαίτερο που σε σχέση με άλλα ελαιόλαδα ποικιλίας Κορωνέικης παρουσιάζει μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε στερόλες και υψηλότερα ποσοστά λινελαϊκού οξέος και μικρότερα ελαιϊκού τα οποία επηρεάζονται από τις υψηλές θερμοκρασίες της περιοχής.

Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Κουτσουρά ιδρύθηκε το 1983 από 149 παραγωγούς της περιοχής Κουτσουρά του Νομού Λασιθίου. «Ο Συνεταιρισμός μας ιδρύθηκε το 1983 από νέους παραγωγούς τότε, με την αναγκαιότητα να γίνουν εξαγωγές κηπευτικών στη Γερμανία. Από τότε λειτουργεί ανελλιπώς σε πολύ καλή βάση. Ξεκίνησε με τις εξαγωγές στα κηπευτικά παράλληλα, όμως, από τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του, το 1984 δηλαδή, λειτούργησε και ελαιουργείο. Έχει 284 μέλη, άλλοι φέρνουν ελιές και άλλοι κηπευτικά», μας λέει ο Πρόεδρος του Συνεταιρισμού Κουτσουρά, κ. Μανώλης Δασενάκης

H παραγωγή ελαιολάδου του ΑΣ Κουτσουρά είναι πιστοποιημένη σύμφωνα με το πρότυπο AGRO 2.1, 2.2. Από το ελαιοτριβείο της ΟΕΦ παράγονται κατά μέσο όρο 450 – 550 τόνοι άριστης ποιότητας εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο ΠΟΠ Σητείας.  Ο ΑΣ δραστηριοποιείται επίσης στην παραγωγή και παραλαβή των προϊόντων  “εκτός εποχής” που παράγονται τους χειμερινούς μήνες και η διακίνησή τους ξεκινάει από τα τέλη Οκτωβρίου έως μέσα Ιουνίου του επόμενου έτους.

Ο ΑΣ Κουτσουρά κάνει πράξη τη φιλοπεριβαλλοντική πολιτική του, εφαρμόζοντας σύστημα ολοκληρωμένης διαχείρισης – ανακύκλωσης των αποβλήτων και παραπροϊόντων του ελαιοτριβείου του. Η ΟΕΦ εγκατέστησε και λειτουργεί από την ελαιοκομική περίοδο 2008 – 2009 μονάδα επεξεργασίας των υγρών αποβλήτων του ελαιοτριβείου (κατσίγαρος), καθώς και των παραπροϊόντων του ελαιοτριβείου (ελαιοπυρήνα και φύλλα), παράγοντας εμπορεύσιμο εδαφοβελτιωτικό άριστης ποιότητας. Η εμπορική διάθεση του εδαφοβελτιωτικού (compost), είναι ικανή να αποσβέσει το κόστος επεξεργασίας των αποβλήτων.

«Ο στόχος μας επιτεύχθηκε και στην πορεία 33 ετών χρειάστηκε να γίνουν κάποιες αλλαγές. Για παράδειγμα η παραδοσιακή καλλιέργεια του αγγουριού έδωσε τη θέση της στην τομάτα. Επίσης τα τελευταία 3-4 χρόνια γίνεται μια προσπάθεια στο κομμάτι των βιολογικών προϊόντων, πέρα από τη συσκευασία και τη μικροσυσκευασία. Έχουμε κάνει 3-4 εκσυγχρονισμούς και στο συσκευαστήριο και στο ελαιουργείο. Στο συσκευαστήριο μπήκαμε σε μια διαδικασία να φέρουμε ένα μηχάνημα το οποίο κατηγοριοποιεί τις τομάτες κατά βάρος, χρώμα, όγκο κλπ, αργότερα περάσαμε σε ένα μηχάνημα μικροσυσκευασίας. Επίσης στο ελαιουργείο έχουμε κάνει δύο εκσυγχρονισμούς με αλλαγές μηχανημάτων ως προς το καλύτερο και από το 1996 λειτουργούμε πιλοτικά ένα πρόγραμμα διαχείρισης αποβλήτων το οποίο από το 2008 και μετά μπήκε σε κανονική διαδικασία, χρησιμοποιώντας τα απόβλητα του ελαιουργείου και δημιουργώντας ένα άριστο εδαφοβελτιωτικό compost», συμπληρώνει ο κ. Δασενάκης.

Η ποιότητα των γεωργικών προϊόντων του ΑΣ υποστηρίζεται με αξιόπιστη σήμανση και πιστοποιήσεις που παραπέμπουν στην ολοκληρωμένη διαχείριση ως σύστημα παραγωγής, ώστε η ταυτότητα των προϊόντων να βελτιώνει την ανταγωνιστικότητα τους. Έτσι ο ΑΣ Κουτσουρά και οι παραγωγοί μέλη του έχουν πιστοποιηθεί σύμφωνα με τα παρακάτω πρότυπα:

  • ISO 22000:2005 για την εφαρμογή Συστήματος Διαχείρισης Ασφάλειας Τροφίμων
  • ISO 9001:2008 για την εφαρμογή Συστήματος Διαχείρισης Ποιότητας
  • ISO 14001:2004 για την εφαρμογή Συστήματος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης
  • AGRO 2.1/2.2 για την εφαρμογή Συστήματος Ολοκληρωμένης Διαχείρισης στις καλλιέργειες της ελιάς και των κηπευτικών
  • GLOBAL GAP για την παραγωγή κηπευτικών

Που στοχεύει το Πρόγραμμα ΟΕΦ

Το πρόγραμμα της ΟΕΦ ΑΣ Κουτσουρά περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων που αποτελεί ολοκληρωμένο σχέδιο για την βελτίωση της ποιότητας του παραγόμενου ελαιόλαδου. Δεδομένου ότι στην περιοχή παράγεται το φημισμένο ελαιόλαδο ΠΟΠ Σητεία Λασιθίου Κρήτης δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα του παραγόμενου προϊόντος και την τήρηση των προδιαγραφών που το καθιστούν προϊόν γεωγραφικής ένδειξης.

«Αυτό το πρόγραμμα και βάσει του κανονισμού ΟΕΦ που εκτελείται  είναι ένα πρόγραμμα που αφορά κατά 75% χρήματα της ΕΕ και κατά 25% ελληνικά χρήματα. Από το 25% τα μισά είναι εθνική συμμετοχή και τα άλλα δική μας συμμετοχή», μας εξηγεί ο κ. Δασενάκης.  «Στην ουσία οι παραγωγοί κερδίζουν τα χρήματα που αφορούν στην πιστοποίηση. Συν κάποια πάγια που πάνε απευθείας στον παραγωγό από τον φορέα – Συνεταιρισμό. Διότι όταν ο φορέας κάνει επενδύσεις της τάξης των 50.000 ευρώ, χωρίς να χρειαστεί να βάλουν χρήματα οι παραγωγοί καταλαβαίνετε, ότι και αυτό είναι ένα κέρδος για όλους. Τα χρήματα της ΕΕ αφορούν στην παρακράτηση 2% που γίνεται από τις επιδοτήσεις στην ελαιοκομία, για αυτό επιστρέφουν στους ελαιοκομικούς φορείς και τους ελαιοπαραγωγούς μόνο και δίνονται με την προοπτική να βελτιώσουμε το προϊόν.  Στην τριετία μαζεύονται περίπου 33 εκατ. και δίνοντας εμείς, το κράτος, άλλα 11 εκατ. συγκεντρώνεται ένα ποσό περίπου 44 εκατ. για το πρόγραμμα που εκτελείται την τριετία», συμπληρώνει εξηγώντας μας την αξία και τη σημασία των Προγραμμάτων ΟΕΦ για την ελαιοπαραγωγή στη χώρα μας.

Δράσεις και Οφελη από το Πρόγραμμα ΟΕΦ

O δάκος της ελιάς είναι το σοβαρότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ελαιοπαραγωγή. H ζημιά που προκαλεί στον καρπό, αν δεν ληφθούν έγκαιρα τα κατάλληλα προφυλακτικά μέτρα, είναι δυνατό να υπερβεί το 50-60%. Θεωρείται ο σημαντικότερος εχθρός της ελιάς στη χώρα μας, καθώς και σε όλες τις παραμεσόγειες χώρες. Προσβάλει μόνο τον καρπό και συμπληρώνει περίπου 4-5 γενεές το χρόνο ενώ στην Κρήτη γύρω στις 7. Η ΟΕΦ ΑΣ Κουτσουρά στο πλαίσιο του προγράμματος προμηθεύεται 5.000 παγίδες τις οποίες θα τοποθετήσει στο χρονικό διάστημα των 3 ετών του προγράμματος σε συνολικά 5.000 δέντρα.

Το μέλλον της ευρωπαϊκής και ειδικότερα της ελληνικής γεωργίας βρίσκεται στην ολοκληρωμένη διαχείριση της γεωργικής παραγωγής με τις γνωστές πλέον ποιοτικές πιστοποιήσεις. Η ΟΠ του Αγροτικού Συνεταιρισμού αποτελείται από 227 μέλη τα οποία είναι πιστοποιημένοι παραγωγοί σύμφωνα με το εθνικό πρότυπο AGRO 2.1 & 2.2/3. Η ΟΕΦ δίνοντας μεγάλη σημασία στην παραγωγή ποιοτικού ελαιολάδου συνεχίζει την πιστοποίηση των 227 μελών της για την τριετία 2015-2018 στο πλαίσιο του προγράμματος. Βασική αρχή για την εφαρμογή της Ολοκληρωμένης Παραγωγής ελαιοκομικών προϊόντων είναι η πλήρης γνώση των ελαιοπαραγωγών σχετικά με τις αρχές και τους σκοπούς της. Έτσι πραγματοποιείται κατάρτιση των ελαιοπαραγωγών σε θέματα που αφορούν τη διατήρηση του περιβάλλοντος των ελαιώνων, τη μελέτη του εδάφους και τη θρέψη των ελαιόδεντρων, την άρδευση, τη φυτοπροστασία. Επιπλέον πραγματοποιείται η ανάπτυξη του Συστήματος Βιολογικής Καλλιέργειας για το 35% των ελαιοπαραγωγών της Ο.Ε.Φ. που θα εφαρμόσουν Σύστημα Ολοκληρωμένης Διαχείρισης. Οι παραγωγοί αυτοί εκπαιδεύονται ετησίως σύμφωνα με την ισχύουσα εθνική και κοινοτική νομοθεσία για την εγκατάσταση ενός βιολογικού ελαιώνα, τη διαμόρφωση μεγέθους και σχήματος των ελαιόδενδρων, τον τρόπο άρδευσης εκτός αν πρόκειται για ξηρικούς βιολογικούς ελαιώνες, τον τρόπο διαχείρισης του εδαφοτάπητα, τη λίπανση και τη φυτοπροστασία ενός βιολογικού ελαιώνα.

Η ΟΕΦ ΑΣ Κουτσουρά προμηθεύεται, ακόμα, ελαιοραβδιστικά τα οποία και θα διανείμει στους παραγωγούς της ΟΠ ώστε να συντελέσει στο γρήγορο μάζεμα των ελιών. Προμηθεύεται, επιπλέον, για τους παραγωγούς του ελαιοδίχτυα.

Με στόχο τη διαχείριση όλων των υποπροϊόντων της ελιάς σε καθετοποιημένη βάση καθώς επίσης και την ανάπτυξη μεθόδων αξιοποίησης με αποτέλεσμα την παραγωγή ανταποδοτικών τελικών προϊόντων στα ελαιοτριβεία και στους ελαιοπαραγωγούς ο ΑΣ Κουτσουρά θα προμηθευτεί και μηχάνημα διαλογής πυρήνα.  Για τον έλεγχο της θερμοκρασίας στο μαλακτήρα του ελαιοτριβείου του ΑΣ Κουτσουρά, έγινε και προμήθεια θερμοστάτη αυτόματης λειτουργίας μαλακτήρα. Έτσι διασφαλίζεται  σταθερά η ποιότητα του παραγόμενου ελαιολάδου καθώς η θερμοκρασία μάλαξης της ελαιοζύμης δε θα ξεπερνά τους 27 C°.  Για την ασφαλή μεταφορά των παλετών με τους περιέκτες της ελιάς από το χώρο παραλαβής στο εσωτερικό των ελαιοτριβείων χωρίς επιμολύνσεις του παραγόμενου ελαιολάδου με καυσαέρια των συμβατικών μέσων μεταφοράς προβλέπεται και η προμήθεια ενός ηλεκτροκίνητου ανυψωτικού μηχανήματος για τον ΑΣ Κουτσουρά καθώς θα εξυπηρετείται έτσι μεγάλος αριθμός παραγωγών.

Ο ΑΣ Σταυροχωρίου είναι συνεταιρισμός μέλος της ΟΕΦ ΑΣ Κουτσουρά. Στις εγκαταστάσεις του παράγεται επίσης εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο ΠΟΠ Σητεία Λασιθίου Κρήτης. Στόχος του ΑΣ για τη διασφάλιση της ποιότητας και της ασφαλούς παραγωγής του ελαιολάδου είναι η πιστοποίηση του ελαιοτριβείου με ISO 22000:2005 όπως θα περιγραφεί και στη δράση Εii. Προϋπόθεση για την πιστοποίηση του ΑΣ σύμφωνα με το πρότυπο αυτό είναι και η ύπαρξη βιομηχανικού δαπέδου στις εγκαταστάσεις του ώστε να διασφαλίζεται η προστασία και της πρώτης ύλης και του τελικού προϊόντος.

«Το πρόγραμμα ΟΕΦ είναι ένα από τα τελευταία προγράμματα, που χρησιμοποιήσαμε. Έχουμε δημιουργήσει μια Οργάνωση Ελαιοκομικού Φορέα μετά τη δυνατότητα που μας έδωσε το υπουργείο από πέρυσι να μπορούν να γίνουν ομάδες παραγωγών γιατί δημιουργούνταν πολύ μεγάλες ομάδες και τα Προγράμματα γίνονταν μόνο από Ενώσεις. Έτσι οι πρωτοβάθμιοι κατορθώσαμε να μπούμε μετά το 2014. Αυτή τη στιγμή εκτελούμε το δεύτερο μισό του δεύτερου έτους, έχουμε τελειώσει στην ουσία το μισό πρόγραμμα. Το πρόγραμμα περιελάμβανε αρκετούς τομείς, οι οποίοι είχαν σχέση με τις υπηρεσίες και με τα πάγια και βέβαια με πάγια για τους παραγωγούς. Το πρώτο έτος πήραμε κάποια βασικά πάγια και ολοκληρώσαμε την πιστοποίηση των παραγωγών, τις καταρτίσεις και την ιχνηλασιμότητα, τα οποία είναι στα κομμάτια για το ISO του Συνεταιρισμού που πρέπει να γίνουν υποχρεωτικά. Είχαμε βάλει κάποιες δεξαμενές αποβλήτων γιατί έχουμε γυρίσει σε δύο φάσεις το ελαιουργείο, οπότε βγαίνει λάσπη, την οποία πρέπει να τη διαχειριζόμαστε σωστά. Δεύτερον έχουμε βάλει ένα αυτόματο σύστημα ελέγχου της θερμοκρασίας, με το μπορούμε να ελέγχουμε τη θερμοκρασία που είναι βασικός όρος του ΠΟΠ Σητείας. Τον δεύτερο χρόνο έχουμε βάλει τα πάγια των παραγωγών, ελαιόπανα και ελαιοραβδιστικά, τα οποία δόθηκαν στο α’ εξάμηνο. Επίσης έχουμε βάλει και τις πιστοποιήσεις των παραγωγών. Έχουμε βάλει και πάγια για τους Συνεταιρισμούς, δηλαδή βιομηχανικό δάπεδο για το ελαιουργείο του Σταυροχωρίου, για να μπορεί να κυκλοφορήσει το κλαρκ και μια αντλία φόρτωσης. Το δεύτερο εξάμηνο έχουμε βάλει ένα κλαρκ ηλεκτροκίνητο. Αυτά είναι τα κύρια πάγια. Υπάρχει λοιπόν μια ισορροπία γιατί πάμε να βοηθήσουμε και να φτιάξουμε το προϊόν καλύτερο σε όλα τα επίπεδα, όσον αφορά στην ιχνηλασιμότητα, στην πιστοποίησή του κλπ. Για το τρίτο έτος θέλοντας να φύγουμε από τα τσουβάλια, έχουμε βάλει παλετοκιβώτια, στα οποία θα αποθηκεύεται ο ελαιόκαρπος. Έχουμε βάλει δύο δεξαμενές, επίσης. Η μία προορίζεται για βιολογικό λάδι και έχουμε βάλει για τους παραγωγούς ελαιοραβδιστικά και ελαιόπανα», μας λέει αναλυτικά ο Πρόεδρος του ΑΣ Κουτσουρά, κ. Μανώλης Δασενάκης.