Βρισκόμαστε κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, τον Οκτώβριο του 1916. 199 αγρότες από τη Ζαγορά ιδρύουν τον «Συνεταιρισμό Πωλήσεων Γεωργικών Προϊόντων Ζαγοράς», καλλιεργώντας πατάτες και φουντούκια. Η γεωγραφική απομόνωση του τόπου -καθώς την εποχή αυτή δεν υπάρχει καν δρόμος που να συνδέει τη Ζαγορά με τον Βόλο και το εμπόριο γίνεται μέσω θαλάσσης, με τα περίφημα ζαγοριανά καράβια- αλλά και η πεποίθηση των παραγωγών ότι η ισχύς βρίσκεται εν τη ενώσει χαράζουν την αρχή μιας πορείας γεμάτης επιτυχίες.Η ανοδική τροχιά ξεκινά στα μέσα της δεκαετίας του ’60, όταν οι παραγωγοί στρέφονται στα μήλα Στάρκιν Ντελίσιους, και γίνεται «εκρηκτική» τη δεκαετία του ’80.

Ο ένας αιώνας ζωής του «Αγροτικού Συνεταιρισμού Ζαγοράς Πηλίου», όπως έχει μετονομαστεί από το 1985, τον βρίσκει σήμερα στην κορυφή της Ευρώπης, να κατέχει τον τίτλο ενός από τους καλύτερους αγροτικούς συνεταιρισμούς της Γηραιάς Ηπείρου.

Με 1.200 καλλιεργητές και με τον έλεγχο σχεδόν του 100% της παραγωγής της περιοχής, ο Συνεταιρισμός είναι γνωστός στην Ελλάδα και στο εξωτερικό κυρίως για τα μήλα Στάρκιν, τα οποία αποτελούν το 85% έως 90% της συνολικής του παραγωγής και διατίθενται στην αγορά με την εμπορική ονομασία «ΖΑΓΟΡΙΝ».

Ηταν τα πρώτα μήλα στην Ευρώπη που απέκτησαν Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης, το 1996, γεγονός που αποτέλεσε την αφετηρία για μια σειρά πρωτοβουλιών οι οποίες θα κατέτασσαν τον Συνεταιρισμό στους πρωτοπόρους.

Πλέον, ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Ζαγοράς Πηλίου σχεδιάζει την επέκταση των δραστηριοτήτων του στα παράγωγα του μήλου, με χυμό ή αποξηραμένα τσιπς μήλου, τα οποία αναμένεται να κυκλοφορήσουν στην αγορά εντός του 2016, ενώ στις προτεραιότητές του εντάσσεται και η αμεσότερη επαφή με τον καταναλωτή. Μέσω ειδικού barcode που θα φέρει κάθε μήλο, ο αγοραστής θα μπορεί να αποκτά πρόσβαση στην ταυτότητα του συγκεκριμένου προϊόντος: ποιος παραγωγός το καλλιέργησε, σε ποιο χωράφι, με ποιον τρόπο.

Τα παραπάνω εξηγεί ο διευθυντής του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ζαγοράς Πηλίου, Διονύσης Βαλασσάς.

Ταυτότητα Συνεταιρισμού:

  • 700 εγγεγραμμένα μέλη
  • Συνεταιριστικό μερίδιο 1.200 ευρώ
  • Μέση ετήσια παραγωγή: 13 εκατ. κιλά
  • Ετήσιος τζίρος: 15 εκατ. ευρώ
  • Προϊόντα: μήλα, αχλάδια, ακτινίδια, κάστανα, κεράσια

Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Ζαγοράς Πηλίου κλείνει ϕέτος 100 χρόνια ζωής. Τι είναι αυτό που τον κάνει να συγκαταλέγεται στους πρότυπους συνεταιρισμούς πανευρωπαϊκά;

Μιλάμε για 100 χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας και αυτό πρέπει να υπογραμμιστεί. Ακόμα και στον χώρο των ιδιωτικών επιχειρήσεων, δύσκολα βρίσκει κάποιος έναν αιώνα συνεχούς λειτουργίας. Προϕανώς, αυτά τα χρόνια ο Συνεταιρισμός δεν ακολούθησε ευθεία γραμμή, ούτε ήταν πάντα η πορεία του ρόδινη, μοιραία η επιχείρηση ακολούθησε τις ιστορικές διακυμάνσεις της χώρας, δύο Παγκοσμίους Πολέμους, έναν εμϕύλιο, κάποιες δικτατορίες.

Τα «μυστικά» της επιτυχίας θα μπορούσε κάποιος να τα συνοψίσει στα εξής: καλό προϊόν, υψηλής κλάσης επαγγελματισμός και μάρκετινγκ.

Κατά την αναδιοργάνωση του Συνεταιρισμού τη δεκαετία του ’60 προβλέφθηκαν δύο αυστηροί καταστατικοί όροι: ο Συνεταιρισμός είναι μεν μια εκούσια ένωση αγροτών, αλλά εϕόσον κάποιος εγγραϕεί σε αυτόν υποχρεούται (α) να παραμείνει για τουλάχιστον 10 χρόνια και (β) να προσκομίζει το 100% της παραγωγής του. Αυτό είναι πολύ σημαντικό -και δεν γίνεται σε όλους τους συνεταιρισμούς- ώστε να έχουμε μια κρίσιμη μάζα προϊόντων, μια σεβαστή ποσότητα ώστε να κάνουμε υποδομές, να προσλάβουμε υπάλληλους, να κάνουμε μάρκετινγκ. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι, φυσικά, ένα καλό προϊόν. Η ποικιλία του μήλου Στάρκιν έδεσε με το μικροκλίμα και τις εδαϕολογικές συνθήκες. Είναι το πρώτο μήλο στην Ευρώπη που έβγαλε Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης, το 1996.

Και έκτοτε βρέθηκε συχνά στην πρωτοπορία…

Πράγματι. Την ίδια χρονιά έγινε μια κίνηση πρωτοποριακή για τα ελληνικά δεδομένα: προσθέσαμε σε κάθε μήλο ένα αυτοκόλλητο με το διακριτικό σήμα ΖΑΓΟΡΙΝ, κάτι που σήμερα θεωρείται αυτονόητο, όμως πριν από 20 χρόνια ήταν άγνωστο, το έκανε μόνο η μπανάνα Chiquita. Αυτό μας έδωσε μεγάλη ώθηση, έδωσε στο μήλο ταυτότητα, το έκανε επώνυμο, αναγνωρίσιμο. Σε συνδυασμό με την Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης που είχαμε λάβει, μετατράπηκε σε ένα ισχυρό όπλο και μας προσέφερε τη δυνατότητα να το επικοινωνήσουμε στα ΜΜΕ. Μπορώ να περιγράψω τη δεκαετία του ’90 ως δεκαετία μάρκετινγκ, γιατί, πέρα από αυτό, αρχίσαμε να συμμετέχουμε σε εκθέσεις, να ταξιδεύουμε στο εξωτερικό, πραγματοποιήσαμε Φεστιβάλ Μήλου στη Ζαγορά και διοργανώσαμε το πρώτο Πανευρωπαϊκό Συνέδριο για μήλα και αχλάδια στον Βόλο.

Ο προηγμένος τεχνολογικός εξοπλισμός τι ρόλο διαδραματίζει;

Είναι άκρως απαραίτητος. Σήμερα διαθέτουμε ένα υπερσύγχρονο συγκρότημα ψυγείων-διαλογητηρίων, ένα από τα μεγαλύτερα στα Βαλκάνια, με τους ψυκτικούς μας χώρους να έχουν δυνατότητα αποθήκευσης και συντήρησης 10.000 τόνων. Από τη δεκαετία του ’90 υιοθετήσαμε την τεχνολογία ελεγχόμενης ατμόσφαιρας, κατεβάζοντας τη θερμοκρασία του αέρα στους 2 βαθμούς, εφαρμόζουμε αυτόματη ηλεκτρονική διαλογή και κάνουμε ποιοτική ταξινόμηση με βάση το χρώμα. Επίσης, έχουμε υιοθετήσει την τεχνολογία ιχνηλασιμότητας: κάθε μήλο συνοδεύεται από ένα barcode το οποίο σου επιτρέπει να κάνεις αναδρομή στην πορεία που ακολούθησε από το χωράφι μέχρι το ράφι. Αν εντοπιστεί πρόβλημα, μπορείς να ανατρέξεις στον παραγωγό και στο χωράφι όπου καλλιεργήθηκε. Στόχος μας είναι στην εξέλιξή της αυτή η δυνατότητα αναδρομής μέσω barcode να φτάσει μέχρι τον καταναλωτή: να γνωρίζει από ποιο χωράφι προέρχεται το μήλο, ποιος ήταν ο παραγωγός του κ.λπ.

Ο Συνεταιρισμός έχει διεθνή απήχηση. Λέγεται, μάλιστα, ότι εν πολλοίς οι τιμές των μήλων παγκοσμίως εξαρτώνται από τη Ζαγορά. Τι ποσότητες εξάγετε και σε ποιες χώρες;

Επειδή έχουμε στήσει ένα πολύ καλό brand name στην ελληνική αγορά, το μεγαλύτερο ποσοστό της παραγωγής μας διατίθεται εντός της Ελλάδας. Ανάλογα με το ύψος της παραγωγής -η οποία, βάσει των καιρικών συνθηκών, μπορεί να κυμανθεί από 10 μέχρι 15 εκατομμύρια κιλά-, ποικίλλουν και οι εξαγωγές, οι οποίες διαμορϕώνονται στο 10%-30% της παραγωγής. Παλαιότερα εξάγαμε κυρίως σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης, όπως στην Πορτογαλία και την Ολλανδία, όμως τα τελευταία χρόνια έχουμε στραϕεί προς τις χώρες της Μέσης Ανατολής, την Αίγυπτο, το Ισραήλ, την Κύπρο και τις χώρες των Βαλκανίων. Αυτό έχει συμβεί επειδή με τους λαούς αυτούς είναι πιο συμβατά τα καταναλωτικά μας γούστα: τα δικά μας μήλα είναι γλυκά, κάτι που αρέσει στον Νότο, ενώ στον Βορρά προτιμώνται πιο υπόξινες γεύσεις.

Ποιοι είναι οι κύριοι ανταγωνιστές σας;

Μεγάλες δυνάμεις στο μήλο είναι η Ιταλία, η Γαλλία, η Πολωνία από ευρωπαϊκές χώρες και στον παγκόσμιο στίβο η Βόρεια Αμερική και η Νέα Ζηλανδία.

Πώς μπορεί να συμμετάσχει ένας παραγωγός στον Συνεταιρισμό της Ζαγοράς και τι οφέλη έχει;

Ο Συνεταιρισμός είναι η «ομπρέλα» του παραγωγού. Αυτήν τη στιγμή ελέγχουμε πρακτικά όλη την παραγωγή της περιοχής. Μιλάμε για μέση ετήσια παραγωγή 13 εκατομμυρίων κιλών, με τα μήλα να αποτελούν τον κορμό της, δηλαδή περίπου το 85%-90% του συνόλου. Εχουμε, όμως, δώσει εξετάσεις για να ενσωματώσουμε το 100% των παραγωγών. Ο συνεργατισμός, τα παράπλευρα οφέλη, καθώς ο Συνεταιρισμός έχει και κοινωνικό χαρακτήρα, οι διευκολύνσεις με δάνεια και, σε περιπτώσεις εκτάκτου ανάγκης, οι απευθείας παροχές, οι παράλληλες επιχειρήσεις που διατηρεί ο συνεταιρισμός -όπως το σουπερμάρκετ, οι ασφάλειες κ.λπ.- αποτελούν σημαντικά οφέλη. Αυτήν τη στιγμή στον Συνεταιρισμό εργάζονται 44 άτομα ως μόνιμο προσωπικό, ενώ απασχολούνται, επίσης, εκατοντάδες άνθρωποι ως εποχικό προσωπικό για τη διαλογή και τη συσκευασία των προϊόντων, κάτι που είναι μια έμμεση παροχή προς τους παραγωγούς, καθώς τα μέλη των οικογενειών τους παίρνουν ένα μεροκάματο στη νεκρή περίοδο του χειμώνα.

Τι είναι η Μέθοδος Ολοκληρωμένης Παραγωγής που έχετε υιοθετήσει;

Είναι μία εναλλακτική της συμβατικής καλλιέργειας, μια ϕιλοπεριβαλλοντική μέθοδος παραγωγής σύμϕωνα με την οποία μειώνεται δραστικά η χρήση ϕυτοϕαρμάκων και η ανεξέλεγκτη εϕαρμογή επεμβατικών καλλιεργητικών μεθόδων. Δεν είναι βιολογική καλλιέργεια, όμως υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες. Η παραγωγή γίνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις επιβλέποντος γεωπόνου -υπαλλήλου του Συνεταιρισμού-, ενώ τηρούνται αρχεία για την προστασία του καταναλωτή. Αυτό πιστοποιείται. Ελεγχόμαστε μία ϕορά τον χρόνο βάσει διεθνών προτύπων, όπως, για παράδειγμα, από την Globalg.a.p. Πρόκειται για μέθοδο που εφαρμόζεται στο 100% της παραγωγής μας τα τελευταία έντεκα χρόνια.

Η οικονομική κρίση σας επηρέασε;

Μας επηρέασε, προϕανώς, και άμεσα και έμμεσα. Επηρέασε τις πωλήσεις μας, προκαλώντας πρόβλημα στην ακριβότερη κατηγορία μας και ευνοώντας ϕθηνότερες κατηγορίες. Χρειαζόμαστε, πλέον, περισσότερο χρόνο για να πουλήσουμε την ίδια ποσότητα μήλων, ενώ σε πιο παγκοσμιοποιημένη κλίμακα πρέπει να πούμε ότι μας προξένησε προβλήματα το ρωσικό εμπάργκο, όπως και όλες οι γεωπολιτικές αναταράξεις του τελευταίου διαστήματος.

Ποιοι οι στόχοι του Συνεταιρισμού της Ζαγοράς για το μέλλον;

Στόχος μας είναι, κατ’ αρχάς, να διατηρήσουμε ψηλά το όνομά μας, γιατί πιο δύσκολο είναι να παραμείνεις στη κορυφή από το να ανέβεις ψηλά, ενώ ϕιλοδοξούμε επίσης να επεκταθούμε στα προϊόντα μήλου, όπως στα τσιπς αποξηραμένου μήλου ή στον χυμό μήλου. Εκτιμούμε ότι ένα προϊόν θα καταφέρουμε να το βγάλουμε στην αγορά εντός του 2016, στο πλαίσιο και των 100 χρόνων λειτουργίας του Συνεταιρισμού.