του Νίκου Κατσαρού, Επιστημονικός συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ, π. Πρόεδρος Ενωσης Ελλήνων Χημικών

Με σημαντική καθυστέρηση ξεκίνησε η ενημέρωση και κινητοποίηση των Ελλήνων πολιτών σε σχέση με τις άλλες χώρες-μέλη της Ε.Ε. για τη Διατλαντική Εμπορική Σχέση Ε.Ε. και ΗΠΑ (ΤΤΙΡ). Μια σειρά από 33 δήμους και 2 περιφέρειες εχουν κηρυχθεί «ζώνες ελεύθερες από το ΤΤΙΡ», μεταξύ αυτών οι Θεσσαλονίκη, Κοζάνη, Τύρναβος, Βόλος, Λάρισα, Κέρκυρα, Σπάρτη, Λειβαδιά, Ηράκλειο, Σητεία, μια σειρά δήμων στην Αττική, η Περιφέρεια Αττικής και η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων. Βέβαια, αυτή η κίνηση έχει συμβολικό χαρακτήρα, δεν παύει όμως να αποτελεί έναν σημαντικό τρόπο ενημέρωσης του κοινού και ένα μέτρο πίεσης στην κυβέρνηση, που μέχρι σήμερα καθυστέρησε στην ενημέρωση των πολιτών.

Ο πρόεδρος της Βουλής, Ν. Βούτσης, στην 1η Συνεδρίαση της Διακομματικής Επιτροπής της Βουλής για το ΤΤΙΡ, την 1η Αυγούστου, το χαρακτήρησε ΥΠΕΡΜΝΗΜΟΝΙΟ που θα επηρεάσει όχι μόνο αυτήν τη γενιά, αλλά και τις επόμενες. Για αυτό το τόσο σοβαρό θέμα η κυβέρνηση σιωπά, ενώ γνωρίζει ότι, σύμφωνα με το τρίτο Μνημόνιο, το οποίο υπέγραψε στις 15 Ιουλίου του 2015 για κάθε διεθνή συμφωνία που υπογράφει θα πρέπει πρώτα να έχει την έγκριση των δανειστών. Χρειάζεται, λοιπόν, η κυβέρνηση λαϊκή στήριξη, εάν πρόκειται να αντιδράσει στο ΤΤΙΡ. Στις άλλες χώρες-μέλη έχουν πραγματοποιηθεί μεγάλες κινητοποιήσεις, όπως στην Αυστρία (χώρα με πληθυσμό όσο και η Ελλάδα), όπου 80 δήμοι έχουν κηρυχθεί «ζώνες ελεύθερες από το ΤΤΙΡ», ενώ στην Ελλάδα μόνο 6 δήμοι στο αντίστοιχο χρονικό διάστημα και στο Βερολίνο πραγματοποιήθηκε συγκέντρωση διαμαρτυρίας 250.000 κατοίκων, όταν στην Αθήνα δεν πραγματοποιήθηκε μέχρι σήμερα καμία συγκέντρωση. Ευρωπαίοι ηγέτες, όπως ο Γάλλος πρόεδρος, Φρανσουά Ολάντ, και ο Γερμανός αντικαγκελάριος, Ζίγκμαρ Γκάμπριελ, αποστασιοποιούνται και εκφράζουν αντιρρήσεις για το ΤΤΙΡ.

Σύμφωνα με την υπάρχουσα διαδικασία, τον Σεπτέμβριο θα συζητηθεί το ΤΤΙΡ στο Ευρωκοινοβούλιο, το οποίο, όμως, δεν νομοθετεί, αλλά μόνο εκφράζει γνώμη. Στη συνέχεια προωθείται στο Συμβούλιο Υπουργών και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και, τέλος, στα εθνικά Κοινοβούλια. Αυτό το τελευταίο είναι που φοβάται η κυρία Μέρκελ, που προσπαθεί να το ξεπεράσει υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για γενικό θέμα και δεν απαιτείται έγκριση από τα εθνικά Κοινοβούλια. Το ίδιο επεδίωξε και με τη συμφωνία CETA (εμπορική συμφωνία μεταξύ Ε.Ε. και Καναδά) να μην περάσει από τα εθνικά Κοινοβούλια, αλλά δεν το πέτυχε, κατόπιν των λαϊκών κινητοποιήσεων. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι οι πολίτες έχουν δύναμη όταν ενημερώνονται και στην συνέχεια κινητοποιούνται. Ο πρόεδρος Ομπάμα δήλωσε ότι επιδιώκει να υπογραφεί η συμφωνία πριν από τη λήξη της θητείας του, τον Γενάρη του 2017. Σύμφωνα με Κανονισμό της Ε.Ε., όταν μαζευτούν 1.000.000 υπογραφές από 7 χώρες, το θέμα πηγαίνει για δημοψήφισμα, παρόλο που μαζεύτηκαν πάνω από 2.500.000 υπογραφές από 15 χώρες όταν έφθασαν στην αρμόδια επιτροπή στο Λουξεμβούργο και απάντησε ότι οι υπογραφές δεν ήταν έγκυρες γιατί ήταν… ηλεκτρονικές. Στις 8 Ιουλίου το Ευρωκοινοβούλιο ψήφισε, με 436 ψήφους υπέρ, 241 κατά και 32 αποχές, να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ε.Ε. και ΗΠΑ.

Στόχος είναι σήμερα η συμφωνία ΤΤΙΡ να περάσει και από τα εθνικά Κοινοβούλια και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μη συμπεριφέρεται ως αυτοδύναμο κράτος αλλά ως εκπρόσωπος των κυβερνήσεων των 27 χωρών-μελών και των λαών τους.

Ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί όταν τα κινήματα πολιτών ενημερώσουν τους πολιτες Ε.Ε. και ΗΠΑ και με πρωτοβουλία των δήμων επιτύχουν το ΤΤΙΡ να έρθει και από τα εθνικά Κοινοβούλια.

Εμεις οι Ελληνες έχουμε μια πρόσφατη εμπειρία.Το 2004 -ήμουν τότε πρόεδρος στον ΕΦΕΤ- εγκρίθηκαν από την Ε.Ε. δύο Κανονισμοί, οι 1829 και 1830, για τα μεταλλαγμένα τρόφιμα και την καλλιέργεια μεταλλαγμένων σπόρων. Οι κινητοποιήσεις των δήμων που κηρύχθηκαν «ζώνες ελεύθερες από τα μεταλλαγμένα» και οι κινητοποιήσεις των αγροτικών συνεταιρισμών, των κινημάτων πολιτών, των επιστημονικών φορέων κ.λπ. πέτυχαν μια μεγάλη νίκη. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει σε κανένα πολυκατάστημα ή μπακάλικο ούτε ένα μεταλλαγμένο τρόφιμο στα ράφια τους και δεν υπάρχει ούτε ένα στρέμμα γης σε όλη την επικράτεια όπου να καλλιεργούνται μεταλλαγμένοι σπόροι. Οι καταναλωτές έχουν δύναμη όταν ενημερωθούν αντικειμενικά, κινητοποιηθούν και ενεργοποιηθούν φορείς τοπικής αυτοδιοικήσεις, αγροτικές, κοινωνικές και επιστημονικές ενώσεις.

Το ΤΤΙΡ αποβλέπει στην άρση κάθε εμποδίου για την ελεύθερη διακίνηση αγαθών (τροφίμων, σπόρων κ.λπ.) υπηρεσιών και κεφαλαίου μεταξύ ΗΠΑ και Ε.Ε., με στόχο τα μεγαλύτερα κέρδη των πολυεθνικών εταιρειών. Παρά το γεγονός ότι οι εμπνευστές του επικαλούνται αύξηση του ΑΕΠ και άνοιγμα 800.000 θέσεων εργασίας κάθε χρόνο, όπου εφαρμόστηκαν αντίστοιχες συμφωνίες, όπως n NAFTA (εμπορική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ, Καναδά και Μεξικού), οδήγησαν σε απώλεια εκατομμυρίων θέσεων εργασίας.

Πολλοί το εμφανίζουν ως το νέο θεσμικό σχέδιο Marshall για την ολοκλήρωση του παγκόσμιου καπιταλισμού, άλλοι ασπίδα για τις ανερχόμενες οικονομίες Κίνας, Ινδίας και Ρωσίας, άλλοι ως ένα σχήμα για έναν νέο καταμερισμό της ηγεμονίας στον πλανήτη, με κύριο άξονα την παγκόσμια αγορά και την αποικιοποίηση της πολιτικής και της οικονομίας, με διεκδικητές τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες για αυτή την παγκόσμια διακυβέρνηση.

Για το ΤΤΙΡ υπάρχει και ιστορικό προηγούμενο ότι μπορεί να καταρρεύσει κάτω από την ισχύ των κινημάτων πολιτών. Το 1995 συγκροτήθηκε μια ομάδα που ονομαζόταν Υπερατλαντικός Διάλογος Επιχειρήσεων, που αποτελείτο από στελέχη πολυεθνικών εταιρειών και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού, για να ιδρύσουν μια τελωνειακή ένωση όπου θα μπορούσαν να διακινούν εμπορεύματα και κεφάλαια ελεύθερα, χωρίς περιορισμό στα κέρδη τους. Πρώτα προσπάθησαν να επιτύχουν την Πολυμερή Συμφωνία Επενδύσεων (ΠΣΕ) μέσω του ΟΟΣΑ. Υπήρξε, όμως, παγκόσμια κινητοποίηση εναντίον της ΠΣΕ, με αποτέλεσμα να καταρρεύσει η ΠΣΕ το 1998. Επειτα προσπάθησαν ξανά, μέσω του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου – ΠΟΕ, και για ακόμα μία φορά οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν, το 2004. Οι ίδιες πολυεθνικές εταιρείες με τα ίδια όργανα προσπαθούν να επιτύχουν τους ίδιους στόχους τώρα, μέσω του ΤΤΙΡ.

Η εξομάλυνση και η ομογενοποίηση των κανονισμών μεταξύ ΗΠΑ και Ε.Ε. για την ασφάλεια τροφίμων, καλλυντικών, αγαθών κ.λπ. δεν γίνεται με βάση τα επιστημονικά δεδομένα για την ασφάλεια των καταναλωτών, αλλά με βάση τα συμφέροντα των πολυεθνικών. Οι ΗΠΑ διαπραγματεύονται να εισάγονται περισσότερα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα στις ΗΠΑ, αν δεχθεί η Ε.Ε. την εισαγωγή τροφίμων από τις ΗΠΑ. Ακόμα, στην Ε.Ε. υπέυθυνος για την ασφάλεια του προϊόντος που παράγει είναι ο παραγωγός, ενώ στις ΗΠΑ η πολιτεία είναι υπεύθυνη.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση, με το πρόγραμμα REACH, αξιολογεί περισσότερες από 103.000 χημικές ουσίες που υπάρχουν σε τρόφιμα και άλλα καταναλωτικά αγαθά. Οι ΗΠΑ προτείνουν τα προϊόντα να μην αποσύρονται, αλλά να επανεξετάζονται από μια επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων (Risk Assessment). Επίσης, προτείνουν οι ΗΠΑ ένα νέο τμήμα, Επιστήμη & Κίνδυνος, όπου θα πρέπει να τεκμηριώνεται με επιστημονικά δεδομένα η επικινδυνότητα ενός προϊόντος. Αυτό σημαίνει ότι κάποια προϊόντα θα διακινούνται στην αγορά για μεγάλο χρονικό διάστημα έως ότου βγει η γνωμάτευση.

Η Αρχή της Πρόληψης και η Αρχή της Προφύλαξης, θεμέλιοι λίθοι της ασφάλειας του καταναλωτή στην Ε.Ε., είναι στη διαπραγμάτευση. Τέλος, οι πολυεθνικές εταιρείες θα έχουν δικαίωμα πρόσβασης στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων από τις κυβερνήσεις, εφόσον αφορούν τα συμφέροντά τους και θα μπορούν να παρεμβαίνουν υποδεικνύοντας επιτροπές επιλογής τους από τις υπάρχουσες (forum shopping) για να υποστηρίξουν τις θέσεις τους. Τέλος, οι εταιρείες μπορούν να μηνύουν κυβερνήσεις για διαφυγόντα κέρδη (ISDS). Και αυτές οι μυνήσεις δεν διεξάγονται από τα τακτικά δικαστήρια ή τα ευρωδικαστήρια, αλλά από ειδικά δικαστήρια εμπειρογνωμόνων. Στις διαπραγμαεύσεις υπάρχει και το θέμα της κατάργησης των τροφίμων Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης – ΠΟΠ και Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ενδειξης – ΠΓΕ, αλλά το θέμα είναι πολύ σοβαρότερο, αφού στην ουσία είναι η κατάργηση όλων των παραδοσιακών τροφίμων. Οι Αμερικανοί παραγωγοί διαμαρτύρονται για την κατάργηση του συνθήματος «Buy America», δεν άκουσα Ελληνες καταναλωτές να διαμαρτύρονται για την κατάργηση του συνθήματος «Αγοράζω Ελληνικά» ή την αφαίρεση της ελληνικής σημαίας που πρόσφατα καθιερώθηκε στα ελληνικά τρόφιμα. Πατάτες Νευροκοπίου, γραβιέρα Νάξου, τσακώνικες μελιτζάνες, φασόλια Πρεσπών, φακές Εγκλουβής, αυγά ελεύθερης βοσκής κ.λπ. θα είναι τρόφιμα υπό εξαφάνιση.

Συμπερασματικά, εάν εφαρμοσθεί το ΤΤΙΡ, οι πολυεθνικές εταιρείες θα καθορίζουν την καθημερινότητα μας: τι θα τρώμε, τι φάρμακα θα παίρνουμε, ποιος θα μας προσφέρει ηλεκτρικό ρεύμα, νερό, μεταφορές, παιδεία, υγεία, ατομικές συμβάσεις εργασίας και σε ποια αποικία πολυεθνικής εταιρείας θα βρισκόμαστε.